Danh nhân

Yên Lạc - Đất của những danh nhân

Yên Lạc là vùng đất văn hiến và hiếu học, nơi hội tụ và sản sinh ra nhiều bậc hiền tài cho đất nước, làm rạng danh truyền thống quê hương, gia đình và dòng tộc. Đó là vùng đất đã sinh ra Trạng Nguyên đầu tiên của tỉnh Vĩnh Phúc- Trạng Nguyên Phạm Công Bình và nhiều bậc hiền tài như: Lý Phật Tử, danh tướng Nguyễn Khắc Khoan, Quận công Phùng Dong Oánh, Tiến sĩ Tạ Hiển Đạo, …

Bên cạnh đó, Yên Lạc cũng tự hào có Nhà cải cách Kim Ngọc - Ông được mệnh danh là cha đẻ của “khoán 10”, người có công lớn trong công cuộc đổi mới của đất nước hôm nay. Đi cùng với sự hình thành, phát triển của đất và người nơi đây, các danh nhân Yên Lạc cùng với các danh nhân tỉnh Vĩnh Phúc, danh nhân trong cả nước đã góp phần quan trọng vào sự hưng thịnh của đất nước hàng trăm năm qua và tô điểm thêm vào nền văn hiến lâu đời của dân tộc.

Nằm trong cái nôi của người Việt cổ, vùng đất Yên Lạc đã sớm được hiện diện trong các Thư tịch cổ. Theo Dư địa chí của Nguyễn Trãi và Đại Nam Nhất Thống Chí do Quốc Sử triều Nguyễn biên soạn, thì tên huyện Yên Lạc đã có từ thời Đinh (thế kỷ thứ X). Từ đây lịch sử vùng đất Yên Lạc luôn gắn liền với lịch sử của dân tộc Việt Nam. Nói đến vùng đất Yên Lạc là nói đến không gian văn hóa đa dạng với nhiều sắc thái, hội tụ nhiều tầng văn hóa dày vào loại bậc nhất trong cả nước. Cũng chính vùng đất này đã hội tụ, sản sinh ra các thế hệ những con người anh hùng, những bậc tài cao đức trọng, những con người đã cống hiến hy sinh cho sự tồn sinh và phát triển của dân tộc, tạo nên diện mạo đặc trưng và làm rạng danh cho vùng đất Yên Lạc hôm nay. Tự hào là vùng đất văn hiến, Yên Lạc được sử sách lưu truyền với 26 danh nhân. Đó là những danh nhân mà tên tuổi gắn liền với những công lao đánh đuổi giặc ngoại xâm giữ yên bờ cõi, giúp nhân dân khai khẩn đất đai, khai sinh lập địa, canh tân mỹ tục, phát triển các cộng đồng làng xã của quê hương Yên Lạc. Trong số đó, ở hàng đế vương, Yên Lạc có Lý Phật Tử là người xã Hương Nha (nay là xã Hồng Phương huyện Yên Lạc) xưng đế và rời đô về Phong Châu năm 571. Ở hàng danh tướng, Yên Lạc có Ả Nương tướng Khoan Khoáng Đại Vương - nữ tướng thời Lý Bí đánh giặc Lương ở thế kỷ VI, Phùng Dong Oánh - một viên tướng kiên cường, nghĩa kiệt, được nhà vua ban tặng 4 chữ Trung Nghĩa Khả Gia (có nghĩa là sự trung nghĩa vô cùng quý báu đáng khen ngợi), lại được thăng chức vượt 3 bậc từ tổng binh đồng tri lên Đô chỉ huy sứ, rồi lại được phong là Đặc tiến phụ quốc thượng tướng quân. Nhưng nổi bật hơn là danh tướng Nguyễn Khắc Khoan. Ông là người làng Vĩnh Mỗ (nay là Thị trấn Yên Lạc). Vốn là tướng giỏi của triều đình Ngô Quyền, được phân phong trấn thủ ở vùng Tam Đái. Trước cảnh đất nước rối ren loạn lạc, để giữ đất, giữ dân, tướng Nguyễn Khắc Khoan đã chiêu mộ và huấn luyện dân binh, gây dựng lên một sứ quân đệ nhất ở vùng Tam Đái và trở thành một trong 12 sứ quân hùng cường nhất, tồn tại khá lâu dài trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Nhà sử học Phan Huy Chú khi viết về các bậc đế vương cũng đã xếp tướng Nguyễn Khắc Khoan vào “dòng chính thống các bậc đế vương” như các hàng đế vương khác trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Và với mỗi người dân Thị trấn Yên Lạc hôm nay, Đền Gia Loan vẫn hiện hữu, gợi bao ký ức về một người anh hùng hào kiệt, một “Thành hoàng Quảng Trí hiển ứng linh thiêng đại vương”. 

 

Danh tướng Nguyễn Khắc Khoan được thờ tại Đền Gia Loan

 

Yên Lạc cũng là mảnh đất của truyền thống yêu nước cách mạng, truyền thống hiếu học đã sản sinh ra những con người với đức tính cần cù, nhẫn lại, chịu thương, chịu khó, luôn biết lấy sự học làm con đường khai sáng. Minh chứng cho truyền thống hiếu học là đã có nhiều danh nho với cuộc đời và sự nghiệp rất vẻ vang. Theo sử sách và nhiều tài liệu ghi chép, tính riêng từ khoa thi Hán nôm từ Triều Lý đến Triều Nguyễn, Yên Lạc tự hào có 22 vị danh nho đỗ từ hàng Đệ tam giáp tiến sĩ trở lên, chiếm 22% số nhà khoa bảng tỉnh Vĩnh Phúc, được ghi danh trong các bia tiến sĩ ở Văn Miếu Quốc Tử Giám.

 

Tượng Trạng Nguyên Phạm Công Bình tại Đền thờ Trạng Nguyên ở thôn Yên Lạc, xã Đồng Văn

 

Người khai khoa cho hàng danh nho của huyện Yên Lạc đầu tiên phải kể đến Trạng nguyên Phạm Công Bình. Ông là người xã An Lạc, Phủ Tam Đái (này là thôn Yên Lạc, xã Đồng Văn). Ông đỗ danh sách thứ nhất hàng đệ nhất giáp, khoa thi năm Giáp Thìn (1124) đời vua Lý Nhân Tông. Đây là học vị được triều đình suy tôn là Trạng nguyên. Ông cũng là vị Trạng nguyên đầu tiên khai khoa cho hàng nho khoa của tỉnh Vĩnh Phúc. Ông là một quan văn, ở vào bậc đại thần hàng Chánh nhất phẩm triều đình, đã làm tới chức Thái úy. Là một quan văn, nhưng ông lại rất có tài thao lược binh pháp, nhiều lần trực tiếp cầm quân chống quân Chân Lạp sang xâm chiếm, bảo vệ toàn vẹn vùng biên giới phía Nam của Tổ quốc. Hiện nay tên của ông được ghi sáng ngời trong quốc sử.

 

       Vùng đất Yên Lạc cũng được ghi nhận trong lịch sử dân tộc với nhiều người đỗ “đồng khoa”, “đồng triều”, nhiều danh nho khi đăng khoa được vua ban giữ các chức rất quan trọng trong triều đình như: Thượng thư, Tả thị lang bộ Hộ, Tả thị lang bộ Công, bộ Hình, Tả thị lang Đông các đại học sỹ, Tế tửu trường Quốc Tử Giám, … ; Có nhiều dòng họ liên tục có người đỗ đạt qua các kỳ thi, có gia đình nhiều thế hệ được nêu tên trên bảng vàng và cũng có không ít người được nêu tên trên bảng vàng khi mới 20 – 21 tuổi. 

 

Đặc biệt Yên Lạc cũng có nhiều người là tấm gương sáng về đạo lý làm người, được sử sách lưu danh, nhiều người trở thành "biểu tượng" và là niềm tự hào không chỉ của gia đình, dòng họ mà còn của làng quê. Tiêu biểu là gia đình tiến sỹ Nguyễn Văn Ái - người làng Thụ Ích, xã Liên Châu – Một gia đình đã có 10 đời liên tiếp có người đỗ đạt, tiếng tăm lừng lẫy, được triều đình ban tấm biển ngạch đề chữ “Gia hương tập thể” (có nghĩa là Nhà có 10 đời có tiếng thơm). Bản thân tiến sỹ Nguyễn Văn Ái sau khi đỗ đạt được làm quan tới chức Tán tướng quân tỉnh Thái Nguyên, Ông còn nổi tiếng với bản tấu dâng lên vua Tự Đức về việc dùng các sắc mục người địa phương trong cai trị, để giữ yên chính trị nơi biên cương, được triều đình chấp thuận, dùng làm kế sách. Dòng họ Phùng ở Thị trấn Yên Lạc nổi danh cả về đường văn giai, võ cử, một nhà có anh đỗ tiến sỹ, em được phong quận công. 

      

 

Trong thời kỳ đổi mới, Yên Lạc tự hào có Nhà cải cách Kim Ngọc. Ông được mệnh danh là cha đẻ của "Khoán 10", người có công lớn trong công cuộc đổi mới của đất nước hôm nay. Kim Ngọc tên thật là Kim Văn Nguộc, sinh năm 1917 và mất năm 1979 trong một gia đình nông dân ở xã Bình Định, huyện Yên Lạc. Vào những năm 60 của thế kỷ XX, kinh tế đất nước gặp nhiều thử thách và trong cái khô cứng của cơ chế quan liêu bao cấp đã bừng sáng một tư duy sáng tạo, dũng cảm. Đấy chính là Nghị quyết lịch sử số: 68 ngày 10/9/1966 của tỉnh ủy Vĩnh Phúc về thực hiện khoán mới trong nông nghiệp, là một cuộc cách mạng và đổi mới hết sức quan trọng, gắn  liền với tên tuổi của nguyên Bí thư tỉnh ủy Kim Ngọc.22 năm sau, năm 1988, 

 chính sáng kiến “Khoán hộ” đã được khẳng định trong Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị, qua đó đã tháo bỏ sự ràng buộc, kìm hãm của cơ chế quản lý lạc hậu, giải phóng quan hệ sản xuất chật hẹp trong phát triển nông nghiệp, mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển.

 

 

Ghi nhận những công lao, trí tuệ của Nhà cải cách Kim Ngọc cho sự nghiệp đổi mới của Cách mạng Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã tặng thưởng Huân chương lao động hạng Nhất và truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh cho Ông.

Ngày nay, tên tuổi các danh nhân Yên Lạc đã trở thành những biểu tượng cao đẹp, được nhân dân kính trọng và lưu truyền trong sử sách. Cùng với đó, nhiều công trình tôn vinh, ghi danh các bậc danh nhân có công với cộng đồng dân tộc như: lập đền thờ, bảo tồn các văn từ, văn chỉ, đặt tên cho các trường học, đường phố … đã được các địa phương coi trọng như một sự tri ân và tôn vinh một cách chân thành

 

Th: Trần Biển - Đài TT

 

 

Ngày đăng: 04/02/2015
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*
Các tin cùng chuyên mục