Tin Văn Hóa xã hội

Mâm ngũ quả ngày tết

Thưa quý vị và các bạn! Mâm ngũ quả dâng cúng ông bà tổ tiên là phong tục truyền thống tốt đẹp từ bao đời nay của người dân Việt Nam. Bày mâm ngũ quả cũng là cách để thể hiện sự coi trọng lễ nghĩa của con cháu đối với ông bà tổ tiên. Mỗi khi tết đến, xuân về, mỗi gia đình Việt đều chăm chút, sửa soạn mâm ngũ quả để bày lên bàn thờ gia tiên.

 

Mâm ngũ quả là một phần không thể thiếu  trong ngày tết cổ truyền của người dân Việt Nam, có ý nghĩa vô cùng sâu sắc. Trước là dâng cúng tổ tiên thể hiện lòng hiếu thảo sau là ước mong năm mới được an khang, thịnh vượng hơn năm trước. Mỗi loại quả khi bày trên ban thờ đều có ý nghĩa riêng.

Mỗi dịp Tết đến xuân về, cùng với bánh chưng xanh, câu đối đỏ và lời chúc mừng năm mới ý nghĩa nhất thì mâm ngũ quả là thứ không thể thiếu trên bàn thờ của mỗi gia đình người Việt.

Giống như bánh chưng, bánh giầy của Lang Liêu, mâm ngũ quả là một trong những thế đồ không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên của mỗi người dân Việt Nam. Từ Bắc vào Nam cứ vào ngày tết âm lịch hàng năm, nhà nào nhà nấy đều có một mâm ngũ quả với đủ thức quả để dâng lên ông bà, tổ tiên bởi ý nghĩa của các loại quả trên mâm ngũ quả ngày tết nói riêng và ý nghĩa mâm ngũ quả ngày tết nói chung.

 

 

 

 

 

Vậy mâm ngũ quả ngày tết có ý nghĩa gì? Mâm ngũ quả thể hiện đạo lý thiêng liêng uống nước nhớ nguồn. Ngũ quả – thể hiện cho 5 vị Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ, 5 yếu tố được cho là đã cấu thành nên vũ trụ trong quan niệm của Khổng giáo. Mỗi vùng miền lại có một cách bài trí và bày biện khác nhau và cũng không thiếu những mâm ngũ quả được biến tấu thêm phần sinh động hơn.

Mâm ngũ quả ngày tết cổ truyền cũng còn được xem như biểu tượng cho thành quả sau một năm lao động miệt mài của những người nông dân. Những sản vật kết tinh từ mồ hôi, công sức của những người dân lao động chắt chiu qua những vụ mùa. Để đến khi xuân sang nắng ấm, lựa dịp tốt lành mà thành kính dâng lên ông bà tổ tiên.hông thường mâm ngũ quả ngày tết nguyên đán gồm 5 loại quả có màu sắc khác nhau.

Sở dĩ chọn số 5 là vì từ xưa ông cha ta đã quan niệm Phú – Quý – Thọ – Khang – Ninh là những điều quý giá và luôn mong mỏi đạt được 5 điều này trong năm mới. Còn lý do và ý nghĩa của mâm ngũ quả ngày tết nguyên đán nên chọn 5 loại quả có màu sắc khác nhau bởi lẽ nó thể hiện ý nghĩa nguồn của cải năm phương mang về kính lên tổ tiên.

Nải chuối có màu xanh tượng trưng Đông phương, quả bưởi có màu vàng tượng trưng Trung phương, quả hồng có màu đỏ tượng trưng Nam phương, quả lê có màu trắng tượng trưng Tây phương và một loại quả có màu sẫm khác tượng trưng Bắc phương. Thuyết minh mâm ngũ quả ngày Tết ở miền Bắc Ở miền Bắc, mâm ngũ quả đặt trên bàn thờ tổ tiên dịp Tết theo 5 sắc màu tượng trưng cho mong ước được ngũ phúc: giàu có, sang trọng, sống lâu, khỏe mạnh, bình yên.

Theo thuyết ngũ hành: Kim màu trắng, Mộc màu xanh, Thủy màu đen, Hỏa màu đỏ, Thổ màu vàng. Mâm ngũ quả thường theo 5 sắc màu đó để phối trí. Các loại quả thường được trọng dụng trong mâm ngũ quả miền Bắc như: chuối xanh, bưởi, cam, quýt, hồng, ớt, roi,…. Đây đều là những thứ quả đặc trưng với khí hậu của miền Bắc.

Quả phật thủ – bàn tay phật nhằm bảo vệ gia đình, hoặc bưởi: mong muốn an khang thịnh vượng; màu vàng ứng với Kim Quả chuối: tượng trưng con cháu sum vầy, quây quần đầm ấm. Màu xanh ứng với Mộc. Quả sung hoặc quả mây: tượng trưng cho sự sung túc, no ấm. Màu xám ứng với Thổ. Quả quất, quả hồng: biểu trưng cho sự may mắn. Màu đỏ ứng với Hỏa. Quả lê hoặc dưa lê: tượng trưng cho sự thành đạt, thăng tiến. Màu trắng ứng với Thủy. Ngoài ra, có thể chưng thêm các loại quả khác như ớt, hồng xiêm, đu đủ… để mâm ngũ quả thêm sinh động và đẹp mắt.

Bà Kim Thị Thêu – thôn Đại Nội, xã Bình Định cho biết: “Người dân quê không quá khắt khe trong hình thức cũng như ý nghĩa của mâm ngũ quả ngày tết. Mỗi năm, cứ mỗi độ tết đến xuân về trước khi thực hiện bày biện mâm ngũ quả, gia đình thường chú trọng đến việc lựa chọn các loại quả, trong đó ưu tiên chọn các cây trái có lớp vỏ căng, mịn và có cuống. Quả chọn không được quá chín hoặc quá non thì mới đẹp. Một mâm ngũ quả được bày dưới cùng là một nải chuối to già còn xanh, nải chuối đều hoặc 2 nải chuối nhỏ ghép bên nhau như một chiếc bệ cong gồm 2 tầng nâng đỡ  các loại quả khác. Nhìn chung, gia đình trang trí mâm ngũ quả ngày tết không quá cầu kỳ, thường là những loại quả sẵn có của gia đình hoặc phổ biến của địa phương, chủ yếu ở tấm lòng thành kính dâng lên ông bà, tổ tiên”.

Bà Nguyễn Thị Nguyệt, thôn Tảo Phú, xã Tam Hồng lại lý giải: “Ngày nay do trái cây nhiều, loại nào cũng ngon, bổ nên mâm ngũ quả của gia đình tôi thường bày biện khá phong phú, không câu nệ cứng nhắc “ngũ quả” nữa. Có năm gia đình tôi bày khoảng tám, chín, đến mười loại quả khác nhau. Tuy nhiên, do đặc trưng của người Miền Bắc nên trong mâm ngũ quả, gia đình tôi vẫn lựa chọn các loại quả chính chủ đạo như chuối, bưởi, đu đủ, quýt, hồng…”

 

Như vậy, mâm ngũ quả là tâm sự gửi gắm của mỗi gia đình, nói lên lòng biết ơn trời đất, tổ tiên, ước muốn đầy đủ và sung túc, hòa hợp như năm sắc màu của thiên nhiên trong ngũ hành. Dù những loại quả bày mâm ngũ quả ngày tết ở các gia đình tuy khác nhau nhưng vẫn mang ý nghĩa như những lời chúc hay nhất và ý nghĩa nhất mong sung túc, no đủ, an lành và hạnh phúc. Mâm ngũ quả làm cho quang cảnh Tết và không gian thờ cúng trong mỗi gia đình Việt thêm ấm áp, rực rỡ mà hài hòa; thể hiện sinh động ý nghĩa triết học – tín ngưỡng – thẩm mỹ, đồng thời cũng chứa đựng ước vọng của con người. Đây chính là sự kế thừa và phát huy truyền thống tổ tiên của dân tộc ta. Dù xã hội đang chuyển mình trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhưng truyền thống cha ông vẫn luôn được tiếp nối và gìn giữ nguyên vẹn./.

 

Thu Hằng

 

Ngày đăng: 17/01/2020
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*