Dành cho du Khách

DI CHỈ KHẢO CỔ HỌC ĐỒNG ĐẬU

YÊN LẠC


Di chỉ khảo cổ học Đồng Đậu nằm tại gò Đồng Đậu thuộc thôn Đông, thị trấn Yên Lạc huyện Yên Lạc tỉnh Vĩnh Phúc có tọa độ 22025’ vĩ độ Bắc, 114071’58” kinh Đông, cách huyện lỵ Yên Lạc 1.5km về phía Đông, cách tỉnh lỵ Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc) 8.5km về phía Nam theo đường chim bay và cách Hà Nội khoảng 60km về phía Tây Bắc

Được phát hiện lần đầu năm 1962, và từ đó đã có nhiều lần khảo sát và khai quật lớn của các cơ quan khoa học chuyên ngành Trung ương. Qua kết quả nghiên cứu, qua nhiều tài liệu đã được công bố, di chỉ khảo cổ học Đồng Đậu đã bao hàm trong đó Bốn giai đoạn văn hoá khảo cổ một cách liên tục là: Giai đoạn sớm - thuộc văn hoá Phùng Nguyên, giai đoạn giữa - Văn hoá Đồng Đậu và giai đoạn muộn - Văn hoá Gò Mun và có niên đại tuyệt đối là 3360 + 100 năm cách ngày nay và kéo dài trong khoảng từ thế kỷ XV đến thế kỷ III trước Công Nguyên.

Đối chiếu với thư tịch và truyền thuyết, di chỉ khảo cổ học Đồng Đậu trong thời kỳ dựng nước của Hùng Vương, về mặt không gian di chỉ Đồng Đậu nằm trong vùng đất Phong Châu xưa được xem là vùng địa bàn gốc của các vua Hùng.

Di chỉ khảo cổ học Đồng Đậu có tầng văn hoá rất dày (có chỗ 6.0m) với hàng nghìn tiêu bản hiện vật đã phát hiện qua các kỳ khai quật khảo cổ, chiếm số lượng nhiều nhất là mảnh gốm, thể hiện sự cực kỳ phong phú về loại hình, đa dạng về kiểu dáng và mô típ hoa văn trang trí. Nhìn chung gốm Đồng Đậu đã thể hiện sự phát triển một cách liên tục của ba giai đoạn văn hoá điển hình từ Phùng Nguyên - Đồng Đậu - Gò Mun.

Về loại hình và phương pháp tạo hoa văn đều giống nhau, chỉ khác nhau ở phong cách, ở sự biến thể của một số họa tiết trang trí và có thay đổi về tỷ lệ của một số hoa văn mà thôi.

Về chất liệu, vẫn là đất sét pha cát, càng về các tầng văn hoá càng muộn, tỷ lệ pha cát càng nhiều và độ nung càng cao dần...

Các hiện vật đồ đá được phát hiện nhiều, bao gồm các loại hình: công cụ sản xuất, vũ khí, đồ trang sức...

Về nguyên liệu: Để làm ra dụng cụ, người Đồng Đậu đã sử dụng khá đa dạng về chất liệu, nhưng tập trung chủ yếu là Xpilit, có độ rắn chắc cao. Như hợp những lực tác dụng lớn, khi làm đồ trang sức, dùng đá Nêphrit có đặc tính mềm dẻo, nhiều màu sắc, dễ gia công...

Về kỹ thuật chế tác đá: đã sử dụng thành thạo các yếu tố kỹ thuật khá tinh xảo: ghè, đẽo, cưa, mài, khoan, tiện... chứng tỏ tay nghề của người Đồng Đậu đã khá thành thạo. Có thể phỏng đoán, nghề chế tác đá có thể đã trở thành một nghề bên cạnh nghề trồng lúa của người Đồng Đậu xưa.

Các hiện vật đồng thau được phát hiện không nhiều, nhưng khá nhiều loại hình: công cụ sản xuất, vũ khí, dụng cụ săn bắn... chất liệu chính là hợp kim đồng thiếc, ngoài ra còn có thêm tỷ lệ của kẽm, nhôm, silic, sắt, chì... tuỳ theo tính năng, tác dụng của sản phẩm mà người thợ pha chế tỷ lệ hợp kim cho phù hợp và đã biết dùng khuôn để tạo hình sản phẩm.

Số lượng các hiện vật bằng xương, sừng, khá nhiều và cũng phong phú, đa dạng về loại hình, kỹ thuật chế tác: sử dụng phương pháp cưa, gọt, mài là chủ yếu, đa số sử dụng xương, sừng, của các loại thú lớn, chế tạo vũ khí hoặc dụng cụ săn bắn.

Qua nghiên cứu, phân tích, ta có thể đoán định rằng: Vào khoảng cuối thời kỳ đồ đá mới, một bộ phận dân cư dần tách khỏi cuộc sống săn bắn, hái lượm, tiến dần về đồng bằng, và ban đầu cuộc sống chủ yếu dựa vào săn bắn, đánh cá và thu hái tự nhiên, rồi dần dần họ phát hiện ra hạt lúa và nghề trồng lúa nước trở thành chủ yếu trong đời sống, bên cạnh đó vẫn song song và tồn tại một hình thái kinh tế săn bắn rồi phát triển thành nghề chăn nuôi (ở cuối giai đoạn muộn) của tầng văn hoá thuộc giai đoạn Gò Mun.

Đồng thời một số nghề thủ công cũng được hình thành và phát triển đáng kể nhất là nghề làm gốm để tạo ra các đồ đựng, đun nấu, phục vụ sinh hoạt v.v... Nghề đá tạo ra công cụ sản xuất, vũ khí, đồ trang sức... và nghề luyện kim đúc đồng tuy mới ra đời nhưng tham gia không nhỏ vào đời sống xã hội và nó sẽ làm thay đổi cả bộ mặt xã hội và đời sống của người nguyên thuỷ.

Thực tế, di chỉ khảo cổ học Đồng Đậu là một di chỉ cư trú lớn có đặc điểm là tầng văn hoá rất dày, các loại hình hiện vật đa dạng, phong phú, lại bao gồm ba giai đoạn văn hoá khảo cổ từ sớm đến muộn một cách liên tục từ văn hoá Phùng Nguyên - Đồng Đậu đến Gò Mun. Vì vậy di chỉ này đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa không chỉ đối với ngành khảo cổ học nói riêng mà còn đáp ứng nhu cầu nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác có liên quan trong quá trình nghiên cứu về thời tiền sử dân tộc Việt Nam thời dựng nước. Không những thế, hiện nay, di tích còn lưu giữ được rất nhiều tư liệu hiện vật quý giá chưa được khai quật, đây sẽ là nơi tiếp tục phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học.

Có thể nói Đồng Đậu đã chứng minh cho một giai đoạn lịch sử của con người Việt cổ đang trên quá trình rời bỏ rừng núi để dần chiếm lĩnh vùng đồng bằng màu mỡ của vùng châu thổ sông Hồng, và xác lập một cuộc sống ổn định bởi một nền kinh tế nông nghiệp: Lấy việc trồng trọt và chăn nuôi làm vai trò chủ đạo, kết hợp với những ngành nghề thủ công và dần trở thành những nghề truyền thống được bảo lưu mãi muôn đời sau. Di chỉ khảo cổ học Đồng Đậu thực sự là một trong nhiều niềm tự hào của Vĩnh Phúc nói chung và Yên Lạc nói riêng - với vị trí là một trong những chiếc nôi đầu tiên của lịch sử loài người.

Theo Nguyễn Chí Ninh - Cuốn Di sản Văn hóa Yên Lạc

 

 

 

Ngày đăng: 23/05/2014
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*
Các tin cùng chuyên mục