Lịch sử phát triển huyện Yên Lạc

CẢI TẠO XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CÁC THÀNH PHẦN KINH TẾ, PHÁT TRIỂN KINH TẾ, VĂN HÓA, XÃ HỘI (1958-1960)

II. Cải tạo xã hội chủ nghĩa các thành phần kinh tế, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội (1958-1960)

 

 Sau hơn 3 năm khôi phục kinh tế, khắc phục những hậu quả do chiến tranh để lại, kinh tế - xã hội Yên Lạc đã có nhiều chuyển biến rõ rệt: sức sản xuất ở nông thôn được giải phóng; đời sống của các tầng lớp nhân dân được cải thiện từng bước…Thực hiện Nghị quyết 14 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa II), Yên Lạc chuyển sang thực hiện nhiệm vụ cải tạo xã hội chủ nghĩa và phát triển kinh tế, văn hóa xã hội.

Phong trào tổ đổi công và hợp tác hóa nông nghiệp: Phát huy những thành tựu đã đạt được của thời kỳ khôi phục kinh tế, dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy Vĩnh Phúc, huyện Yên Lạc tiếp tục đẩy mạnh vận động nông dân vào tổ đổi công. Huyện ủy đã tổ chức học tập, quán triệt tầm quan trọng của tổ đổi công cho cán bộ chủ chốt của các xã và các ngành, mở 3 lớp bồi dưỡng cho 300 tổ trưởng, tổ phó tổ đổi công. Đây là hình thức quá độ đưa nông dân vào con đường làm ăn tập thể, tiến lên xây dựng hợp tác xã… Đồng thời vận động cán bộ, đảng viên vào tổ đổi công nhằm thúc đẩy phong trào phát triển hơn nữa.

Tổ đổi công đã tạo nên sức mạnh tập thể, giúp nhau khắc phục khó khăn trong sản xuất ở Yên Lạc, nhất là trong hai đợt chống hạn dài ngày vụ Đông-Xuân 1957-1958, hạn chế tối đa thiệt hại do thiên tai gây ra, nên diện tích gieo trồng của huyện vẫn đạt 123% kế hoạch tỉnh giao. Từ chỗ có 887 tổ đổi công, trong đó có 705 tổ không hoạt động, đến cuối năm 1958 đã có 1.399 tổ gồm 9.680 hộ đi vào hoạt động, trong đó có 116 hộ giáo dân. Số đảng viên trong huyện vào tổ chiếm 90,53 %. Cho đến sau Đại hội sản xuất Đông – Xuân 1959–1960 (9-1959) và bước vào gặt vụ chiêm, chuẩn bị làm vụ mùa, phong trào tổ đổi công ở Yên Lạc đã có những chuyển biến mạnh mẽ. Đến hết năm 1959, đã có 2.311 hộ tự nguyện xin vào tổ đổi công, đạt tỷ lệ 95,1% dân số toàn huyện, trong đó có 248 hộ công giáo, đạt 83,5% tổng số hộ giáo dân. Phong trào tổ đổi công tạo tiền đề thực hiện hợp tác hóa nông nghiệp ở địa phương.

Đầu năm 1958, khi phong trào tổ đổi công đang phát triển mạnh, Tỉnh ủy Vĩnh Phúc chủ trương xây dựng thí điểm hợp tác xã quy mô xóm ở tất cả các huyện. Thực hiện Nghị quyết Trung ương lần thứ 11 về nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 3 năm 1958-1960, tháng 1-1959, hội nghị Tỉnh ủy Vĩnh Phúc mở rộng đã họp và xác định 3 nhiệm vụ  cụ thể: đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp; ra sức cải tạo nông nghiệp, thủ công nghiệp, tiểu thương và công thương nghiệp tư doanh; nâng cao thêm một bước đời sống vật chất và văn hoá của nhân dân. Tỉnh uỷ vạch rõ “căn cứ vào nhiệm vụ của Trung ương, căn cứ vào từng đặc điểm của địa phương, nhiệm vụ cơ bản của tỉnh, lấy nhiệm vụ cải tạo xã hội chủ nghĩa là trọng tâm. Phải lấy việc hợp tác hoá nông nghiệp là khâu chính, đồng thời phải chú trọng cải tạo thành phần kinh tế tư bản tư doanh ở thành thị”[1].

Thực hiện chủ trương của Tỉnh uỷ về xây dựng thí điểm hợp tác xã quy mô xóm, Yên Lạc từ chỗ có 1 hợp tác xã nông nghiệp ở xã Nguyệt Đức với 24 hộ[2], đến tháng 11-1958 đã xây dựng được 4 hợp tác xã và đang gấp rút chuẩn bị thành lập 12 hợp tác xã. Năm 1959, phong trào hợp tác hóa ở Yên Lạc đã phát triển với quy mô rộng lớn trong khí thế cách mạng sôi nổi của quần chúng. Do Đảng bộ làm tốt công tác giáo dục, tuyên truyền, vận động sau chỉnh huấn, Đại hội Đông – Xuân (1959-1960) và quan trọng hơn cả là sau vụ mùa thu hoạch thắng lợi, số hợp tác xã nông nghiệp tăng lên đáng kể, từ 4 hợp tác xã/17 xã (1958) đã tăng lên 68 hợp tác xã/17 xã với 3.625 hộ xã viên (1959).

Phong trào hợp tác hóa nông nghiệp đã xác lập quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa ở nông thôn Yên Lạc, tạo điều kiện cho việc xây dựng những công trình thủy lợi và áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật và tổ chức sản xuất. Cho đến cuối năm 1960, trên toàn huyện đã xây dựng được 116 hợp tác xã nông nghiệp bậc thấp, đạt 88,79%, vượt kế hoạch tỉnh giao 8,79%. Trong đó xã Văn Tiến đạt tỷ lệ cao nhất 98% và xã thấp nhất là Đoàn Kết cũng đạt 56%. Diện tích gieo trồng của hợp tác xã là 16.827 mẫu, chiếm 81% tổng số đất canh tác trên toàn huyện; đàn trâu có 4.041 con, chiếm tỷ lệ 78,22%. Đáng chú ý cũng trong năm 1960, huyện đã chỉ đạo chuyển 2 hợp tác xã Ngọc Long (Hồng Châu), Yên Tâm (Hiệp Lực) từ bậc thấp lên bậc cao, với 480 hộ tham gia[3] .

Đến cuối năm 1960, năm kết thúc kế hoạch 3 năm, huyện Yên Lạc đã hoàn thành cơ bản nhiệm vụ hợp tác hóa nông nghiệp, đánh dấu một cột mốc quan trọng trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội của nông thôn Yên Lạc.

Thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ và Nghị quyết của Tỉnh ủy về cải tạo công thương nghiệp, tháng
3-1959, huyện Yên Lạc tiến hành công tác cải tạo công thương nghiệp và chọn xã Minh Tân làm thí điểm, rút kinh nghiệm, sau đó mới tiến hành ra diện rộng. Trong quá trình thực hiện, huyện đã cử các đoàn cán bộ về giúp các xã tổ chức học tập, tuyên truyền, giáo dục, vận động thương nhân, thợ thủ công vào làm ăn tập thể hoặc chuyển sang sản xuất nông nghiệp. Bà con tiểu thương, thợ thủ công được học tập, thảo luận về hai con đường “xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa”, học tập bài nói chuyện của Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại hội nghị tiểu thương toàn miền Bắc năm 1959…

Từ giữa năm 1959 đến cuối 1960, đã có 9 tổ hợp tác xã thủ công nghiệp được thành lập với nhiều ngành khác nhau như làm đậu phụ, cắt thuốc bắc, sửa chữa xe đạp, cắt tóc…đưa 330 người vào làm ăn tập thể, đạt tỷ lệ 67,4%.

Trong thương nghiệp, tính đến cuối năm 1960, đã đưa 377 hộ vào làm ăn tập thể, chủ yếu tập trung ở các xã Minh Tân, Nguyệt Đức, Liên Châu, Tam Hồng… Trong đó chuyển 184 hộ sang sản xuất nông nghiệp, 124 hộ vào hợp tác xã nông nghiệp, đạt tỷ lệ 92,4%[4].

Cho đến cuối năm 1960, nhiệm vụ cải tạo công thương nghiệp trên địa bàn huyện đã căn bản hoàn thành. Việc xác lập được quan hệ sản xuất mới đối với các thành phần kinh tế và bước chuyển hết sức quan trọng về mặt sở hữu các tư liệu sản xuất, thủ tiêu tận gốc cơ sở kinh tế - xã hội của chế độ người bóc lột người. Tuy nhiên, trong quá trình cải tạo, Yên Lạc cũng mắc phải một số khuyết điểm: chưa kiên trì tuyên truyền, vận động và giáo dục nhân dân vào làm ăn tập thể, một số nơi vì chạy theo số lượng, đã dùng hình thức mang tính ép buộc, mệnh lệnh, không phù hợp với chính sách tự nguyện của Đảng và Chính phủ; trong lãnh đạo chưa sâu sát, để nội bộ một số tổ hợp tác xã mất đoàn kết chạy theo lợi nhuận bắt chẹt khách hàng như tổ dịch vụ sửa chữa xe đạp, cắt tóc; một số đảng viên chưa gương mẫu; công tác tuyên truyền, vận động hợp tác hóa trong giáo dân đạt hiệu quả không cao.

Bên cạnh sự phát triển của các tổ, hợp tác xã thủ công nghiệp, hợp tác xã mua bán và hợp tác xã tín dụng cũng được củng cố về tổ chức, mở rộng và phát triển được nhiều xã viên và cổ phần đóng góp.

Hợp tác xã tín dụng, từ chỗ chỉ có 2 hợp tác xã/17 xã trên toàn huyện. Chỉ tính riêng năm 1960, huyện đã phát triển được 9.015 xã viên và 9.015 cổ phần, đạt 116% kế hoạch, tăng gấp 3 lần so với những năm 1957, 1958, 1959. Hợp tác xã tín dụng đã cho 4000 gia đình gặp khó khăn vay vốn để phát triển kinh tế, hạn chế được tệ vay nặng lãi ở nông thôn…

Hợp tác xã mua bán từ chỗ chỉ có 9 cửa hàng và trạm thu mua, đến cuối năm 1960 đã phát triển lên 16 cửa hàng, trạm thu mua và thành lập 2 đội bán hàng lưu động, chiếm lĩnh thị trường nông thôn, hạn chế tối đa tư thương ép giá bà con nông dân. Tổng số xã viên lên tới 11.728 người với 12.339 cổ phần.

Song song với cải tạo nông nghiệp công thương nghiệp, kinh tế, văn hóa, xã hội của Yên Lạc có những bước chuyển biến tích cực. Trong sản xuất nông nghiệp, mặc dù lụt lội, hạn hán, chuột bọ phá hoại mùa màng xảy ra liên miên, nhưng dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo có hiệu quả của Huyện ủy, nhân dân Yên Lạc đã khắc phục mọi khó khăn và đạt được những thành tựu nhất định.

Trong công tác làm thủy lợi, huyện đã tổ chức các đợt tuyên truyền, học tập và quán triệt sâu rộng trong cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân Chỉ thị số 166-CT/TW của Trung ương về công tác chống hạn, lời huấn thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác thuỷ lợi. Huyện đã huy động hàng chục ngàn ngày công lao động, làm được trên 500 công trình thuỷ lợi lớn nhỏ, đào đắp được 237.262m2 đất đá, tổ chức gánh nước tập thể… cứu được 8000 mẫu hoa màu khỏi bị hạn, hàng ngàn mẫu khỏi bị úng. Công tác tu bổ đê điều cũng được chú trọng. Huyện đã thành lập một công trường đắp đê và các đội hộ đê, mỗi đội có từ 150 người trở lên. Chỉ tính riêng năm 1959, huyện đã huy động được 189.898 ngày công, đào đắp được 184.923m2 đất đá, đạt 107% kế hoạch.

Đi đôi với công tác thủy lợi, huyện đã phát động nhiều đợt thi đua, tuyên truyền, vận động nhân dân bảo vệ, chăm bón hoa màu, mở một số lớp cải tiến kỹ thuật, hướng dẫn nhân dân cày sâu, cấy dày, bón phân đúng cách và tổ chức kiểm tra đồng ruộng thường xuyên nên diện tích gieo trồng lúa hai vụ trong 3 năm đều đạt trên 100% kế hoạch; sản lượng lương thực và hoa màu năm 1959 đều vượt kế hoạch, bình quân lương thực đầu người tăng từ 290kg (1958) lên 345kg (1959), nhưng sang năm 1960 giảm xuống còn 300kg/người. Trong chăn nuôi, từ đầu năm 1959 huyện phát động phong trào chống dịch bệnh cho gia súc, giải quyết lương thực để phát triển chăn nuôi, do đó đàn gia súc đều tăng từ 3-7% so với năm 1958 nhưng đến năm 1960 thì giảm, do mất mùa thiếu thức ăn cho gia súc.

Bên cạnh những thành tích trong sản xuất nông nghiệp, Yên Lạc cũng còn một số thiếu sót: chưa chủ động, sáng tạo trong thực hiện kế hoạch sản xuất; chưa chú ý đến các cây công nghiệp và chưa thấy hết tầm quan trọng của mùa vụ; một số mạ bị sâu cắn phải bỏ, để 300 mẫu ngô bị hỏng, làm ảnh hưởng đến năng suất, sản lượng năm 1960.

Hưởng ứng Tết trồng cây do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động, huyện đã vận động nhân dân và đoàn thể trồng được hàng trăm cây các loại. Chỉ tính riêng năm 1960, nhân dân đã trồng được 128.874 cây bóng mát, 18.691 cây ăn quả, so với 1959 đạt 136%; nhưng công tác bảo vệ và chăm sóc còn kém.

Thực hiện chủ trương của Tỉnh uỷ, huyện Yên Lạc đã chỉ đạo các xã thành lập Ban khai hoang. Đến cuối năm 1960, huyện đã có 14 xã thành lập được Ban khai hoang. Các xã đã cử người đi tìm đất ở huyện Lập Thạch, Tam Dương, đặc biệt là xã Hiệp Lực có tới 100 người (nhiều nhất huyện) đi tìm đất và đã khai hoang được 149 mẫu, đạt 79% kế hoạch.

Cùng với cải tạo và phát triển kinh tế, sự nghiệp văn hoá - xã hội được đặc biệt coi trọng. Đầu năm 1958, phong trào bình dân học vụ ở Yên Lạc hoạt động rời rạc, chất lượng sút kém, giáo viên không muốn dạy, nhân dân không muốn học, toàn huyện có trên 8.000 người mù chữ. Trước thực trạng đó, Huyện uỷ đã lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, tìm mọi biện pháp củng cố lại phong trào bình dân học vụ như tổ chức Đại hội bình dân học vụ để tổng kết rút kinh nghiệm năm 1957; vận động các cụ phụ lão động viên con cháu đi học; phát động tuần lễ diệt dốt; tổ chức các lớp kèm cặp nhỏ; tổ chức đại hội giáo viên; giao nhiệm vụ cụ thể cho các ngành, các giới và cán bộ, đảng viên phải thường xuyên kiểm tra…

Với những nỗ lực to lớn, tính đến hết tháng 12-1958, Yên Lạc đã xoá mù chữ cho 6.178 người. Với thành tích này, Yên Lạc đã được nhận nhiều giấy khen, bằng khen, huân chương của tỉnh, Bộ giáo dục và Chính phủ; 2 xã được tặng Huân chương, 1 xã được Bộ Giáo dục cấp giấy khen… Yên Lạc được công nhận là huyện căn bản xoá được nạn
mù chữ.

Ở Yên Lạc, năm học 1959-1960 hầu hết các xã đều có các lớp cấp I và 15 lớp cấp II. Đặc biệt có một số xã đã có trường phổ thông cấp I hoàn chỉnh. Cho đến tháng 12-1960, toàn huyện đã có 171 lớp học cấp I, II với 8.279 học sinh, so với 1959 tăng 36%. Các lớp vỡ lòng cũng phát triển mạnh, tính đến đầu năm 1960, toàn huyện đã có 139 lớp với 5.214 học sinh, từ 6-11 tuổi theo học.

Công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân được đặc biệt chú trọng, trong 3 năm huyện đã mở nhiều lớp bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn; củng cố ngành đông y; gửi hàng chục lượt người theo học các lớp bồi dưỡng của tỉnh; tăng cường cho các xã từ 2-4 cán bộ y tế, 2-4 nữ hộ sinh, mỗi xóm có 1 vệ sinh viên; thường xuyên tổ chức các đợt vận động vệ sinh phòng bệnh với phương châm “sạch làng tốt ruộng”, dập tắt dịch tả, cúm; tổ chức khám chữa bệnh, tiêm chủng cho hàng ngàn lượt người. Cho đến hết năm 1960, huyện đã xây dựng được 14 trạm y tế, so với 1959  tăng 26,6%, đội ngũ cán bộ y tế cơ sở lên tới 72 người, so với những năm trước tăng 28,5%.

Hoạt động văn hoá, văn nghệ được duy trì và phát triển. Huyện thành lập được một đội văn nghệ mang tính chuyên nghiệp; đưa 6 nhà văn hoá vào hoạt động; xây dựng 35 tủ sách và 12 tổ thơ ca; tổ chức 12 cuộc triển lãm tranh ảnh, hiện vật… Tuyên truyền và giáo dục trong nhân dân về ý thức sản xuất, tiết kiệm, chống các hủ tục lạc hậu trong đám ma, đám cưới; phục vụ có hiệu quả cho phong trào hợp tác hoá, cải tạo công thương nghiệp và những ngày kỷ niệm lớn của đất nước.

Trong những năm qua, huyện cũng đã trợ cấp hàng ngàn cân gạo, hàng trăm mét vải..cho hàng trăm gia đình chính sách và nghèo khó.

Thực hiện chỉ thị của Trung ương, tháng 3-1958 lực lượng dân quân du kích của huyện Yên Lạc được xây dựng thành 2 loại: dân quân 1 và dân quân 2. Huyện thường xuyên mở các lớp bồi dưỡng chính trị cho dân quân ở từng xã; hàng ngàn dân quân được huấn luyện sẵn sàng chiến đấu; kiện toàn và biên chế các ban chỉ huy đại đội, trung đội, tiểu đội; gửi hàng trăm cán bộ theo học các lớp của tỉnh… Trong 2 năm 1959-1960, huyện đã đăng ký cho 1.298 thanh niên đi nghĩa vụ quân sự, bổ sung cho quân đội 304 tân binh. Bên cạnh việc hoàn thành công tác quân sự ở địa phương, lực lượng dân quân Yên Lạc còn tích cực tham gia sản xuất như đào mương, diệt trừ sâu, chuột, làm được 118.590 kg phân, thả 3 mẫu cá, trồng 5 mẫu ngô.

Trật tự an ninh xã hội trong huyện được đảm bảo. Huyện thường xuyên mở các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho công an thôn, xóm, công tác tuần tra bảo vệ được duy trì… Công an trấn áp kịp thời các hành động phá hoại của bọn phản động, phát hiện và xử lý hàng trăm vụ trộm cắp, gây rối trật tự… Tuy nhiên công tác an ninh ở một số xã có đông giáo dân chưa thật tốt, vẫn còn hiện tượng bọn phản động viết khẩu hiệu đả kích, ném đá vào cuộc họp, vu cáo cán bộ…



[1] Nghị quyết 05/NQ-VP ngày 31/1/1959 của Tỉnh ủy Vĩnh Phúc.

[2] Hợp tác xã nông nghiệp Nguyệt Đức là thí điểm của Tỉnh, được thành lập từ năm 1957.

[3] Báo cáo của Huyện ủy Yên Lạc năm 1960.

[4] Báo cáo của Huyện ủy Yên Lạc năm 1960.

 

Theo: Lịch sử Đảng bộ huyện Yên Lạc

 

 

 

Ngày đăng: 12/04/2016
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*